Habanos là tên gọi chính thức của xì gà làm tại Cuba, từ lá thuốc trồng ở Cuba. Đó cũng là tên công ty Habanos S.A., đơn vị nắm quyền đưa 27 nhãn xì gà Cuba như Cohiba, Montecristo, Partagás hay Romeo y Julieta ra thị trường thế giới. Nhiều người gọi chung mọi điếu xì gà cao cấp là “xì gà Cuba”, nhưng thực ra nhóm này khá hẹp, và biết nó khác xì gà làm ở Dominica, Nicaragua hay Honduras chỗ nào thì mới đọc được hộp xì gà trong tủ nhà mình.
Habanos là gì?
Chữ “habano” vốn là cách gọi điếu xì gà làm ở Cuba, lấy theo tên thủ đô La Habana. Còn Habanos S.A. là công ty được lập năm 1994, nhà nước Cuba giữ một nửa vốn, lo việc phân phối và bán xì gà Cuba ra nước ngoài. Cả 27 nhãn của công ty đều nằm trong hệ thống Chỉ dẫn xuất xứ được bảo hộ của Habanos.
Gần như mọi điếu Habano được làm theo cách người Cuba gọi là “Totalmente a mano”, tức hoàn toàn bằng tay, với lõi là những lá thuốc nguyên chiều dài (tripa larga, hay long filler). Cách gọi này ra đời ở Havana để tách xì gà cuốn tay kiểu Cuba khỏi loại làm bán cơ giới ở nơi khác, vốn vẫn được phép ghi “Hecho a mano” hay “Hand made”. Theo chính trang của Habanos, chỉ một số ít điếu dùng lõi lá vụn (tripa corta, short filler); hộp loại này từ năm 2002 có đóng thêm chữ TC.
Vùng trồng quan trọng nhất là Vuelta Abajo ở tỉnh Pinar del Río, phía tây Cuba. Habanos gọi đây là vùng duy nhất trồng được cả ba loại lá cho một điếu xì gà: lá bọc ngoài, lá lót và lá lõi. Vuelta Abajo có Chỉ dẫn xuất xứ được bảo hộ riêng, và là nguồn lá chính của các nhãn danh tiếng.
27 nhãn Habanos gồm những nhãn nào?
Habanos tự chia 27 nhãn thành bốn nhóm, danh sách dưới đây theo đúng cách chia trên trang của hãng:
| Nhóm | Nhãn |
|---|---|
| Nhãn toàn cầu (6) | Cohiba, Montecristo, Romeo y Julieta, Partagás, Hoyo de Monterrey, H. Upmann |
| Nhãn giá trị cao (5) | Trinidad, Bolívar, Punch, Quai d’Orsay, Ramón Allones |
| Nhãn phổ thông (3) | José L. Piedra, Quintero, Vegueros |
| Các nhãn khác (13) | Cuaba, San Cristóbal de La Habana, Fonseca, Vegas Robaina, Diplomáticos, El Rey del Mundo, Juan López, La Flor de Cano, La Gloria Cubana, Por Larrañaga, Rafael González, Saint Luis Rey, Sancho Panza |
Hộp mang tên ngoài danh sách này thì không phải Habano. Còn hộp mang một trong 27 tên trên vẫn phải xem tem và đáy hộp, vì có nhãn trùng tên được làm ở nước khác.
Cohiba, Montecristo và những nhãn quen tên nhất
Cohiba là nhãn nổi tiếng nhất. Nhãn ra đời năm 1966 dưới dạng sản xuất riêng, số lượng ít, chủ yếu dùng nội bộ và làm quà ngoại giao, tới năm 1982 mới bán rộng rãi. Lá cho Cohiba lấy từ một số ruộng chọn lọc ở San Luis và San Juan y Martínez thuộc Vuelta Abajo, và được ủ thêm một lần trong thùng gỗ ở xưởng El Laguito. Các dòng chính gồm Línea Clásica, Línea 1492 ra mắt năm 1992, Maduro 5 từ năm 2007 và dòng Behike. Bên mình có bài riêng về Cohiba Línea 1492 và về Cohiba Mini.
Montecristo ra đời năm 1935, tên lấy từ tiểu thuyết “Bá tước Monte Cristo” của Alexandre Dumas, cuốn sách được cho là rất được thợ cuốn yêu thích khi người đọc sách trong xưởng đọc to cho họ nghe. Montecristo No.4 là điếu xì gà Cuba bán chạy nhất. Các cỡ No.1, No.2, No.4 khác nhau thế nào có trong bài các dòng Montecristo.
Partagás, Romeo y Julieta, Hoyo de Monterrey, H. Upmann, Punch, Bolívar hay Trinidad đều là những nhãn lâu đời, mỗi nhãn một phong cách. Bài các loại xì gà Cuba nổi tiếng giới thiệu từng nhãn, còn Romeo y Julieta có bài riêng về các dòng Churchill và 1875.
Xì gà Cuba khác xì gà ngoài Cuba thế nào?
Khác đầu tiên nằm ở lá. Habanos chỉ dùng lá trồng ở Cuba, còn xì gà Dominica, Nicaragua, Honduras thường pha lá nhiều nước, chẳng hạn lõi Dominica bọc lá Connecticut hay Cameroon.
Chỗ dễ nhầm nhất là cùng một cái tên mà hai nơi làm. Montecristo là ví dụ rõ: từ giữa thập niên 1970 đã có một dòng Montecristo làm ở La Romana, Cộng hoà Dominica, bán cho thị trường Mỹ. Romeo y Julieta, H. Upmann cũng có bản Dominica. Hộp và dải băng trông na ná nhau nhưng là hai sản phẩm khác, giá cũng khác.
Muốn biết hộp nhà mình là Habano hay không thì nhìn hộp. Hộp xì gà Cuba có tem bảo hành Habanos; loại tem này có từ năm 1889, được đổi mẫu nhiều lần và từ năm 2009 có thêm hình ba chiều (hologram). Đáy hộp được dập nóng chữ “Hecho en Cuba” từ năm 1960, và từ năm 1989 hộp loại lõi lá dài có thêm chữ “Totalmente a mano”. Cách xem từng chi tiết có ở bài nhận biết hộp xì gà Cuba thật.
Còn chuyện loại nào ngon hơn thì không có câu trả lời tuyệt đối. Xì gà Cuba có phong cách riêng mà người sưu tầm săn tìm, nhưng ngoài Cuba cũng có những nhãn rất được giới chơi đánh giá cao như Arturo Fuente, Padrón hay Davidoff. Tuỳ khẩu vị từng người.
Có hộp xì gà Cuba không dùng tới?
Bên mình không bán xì gà, nhưng có nhận thu mua xì gà Cuba. Ở Hà Nội thì mang tới showroom 38 Trần Cung; ở tỉnh khác thì chụp ảnh mặt hộp, tem bảo hành và đáy hộp gửi qua Zalo 038.737.6666 trước, đồng ý giá thì gửi hộp ra Hà Nội, bên mình kiểm tra lại rồi chuyển khoản. Trước khi bán, nên đọc 6 điều giúp bán xì gà Cuba được giá, và nếu hộp để ngoài lâu rồi thì xem bài xì gà để ngoài được bao lâu.
Hộp xì gà được tặng thường nằm im trong tủ khá lâu mà chủ nhà không để ý tới tem hay chữ dưới đáy. Lật hộp lên xem một lần là biết mình đang giữ Habano hay một điếu cùng tên làm ở nơi khác, và cũng biết nên giữ ẩm cho nó hay mang đi hỏi giá.
Nguồn: Habanos S.A. (habanos.com), Wikipedia (Habanos S.A., Cohiba, Montecristo).
Đọc thêm: Xì gà Romeo y Julieta: các dòng Churchill, 1875 và giá; Xì gà Toscanello là gì? Review xì gà Ý Toscano.
