Nhãn rượu vang đọc được nếu bạn nắm vài thuật ngữ chính: niên vụ, Reserva hay Riserva, Grand Cru và Premier Cru, các chữ viết tắt xuất xứ như AOC, DOC, DOCG, DO, và vài chữ không được luật quy định như Vieilles Vignes. Có chữ được luật quản rất chặt, có chữ chỉ là cách nhà làm vang tự giới thiệu. Biết chữ nào thuộc loại nào thì bạn đỡ trả tiền cho một dòng chữ đẹp.
Niên vụ (vintage) là năm hái nho
Con số in trên nhãn, ví dụ 2019, là năm thu hoạch nho, không phải năm đóng chai. Ở châu Âu, muốn ghi niên vụ thì ít nhất 85% nho phải hái trong năm đó. Ở Mỹ mức chung cũng là 85%, riêng vang ghi vùng trồng nho được công nhận (AVA) như Napa Valley thì phải đạt 95%.
Chai không có năm thường ghi NV (non-vintage), tức là pha nho của hai năm trở lên để giữ phong cách đều qua các năm. Champagne là ví dụ quen thuộc. Không có năm không có nghĩa là rượu kém, chỉ là nhà làm vang chọn cách giữ vị ổn định.
Reserva, Riserva: có nơi là luật, có nơi chỉ là chữ
Đây là chữ dễ hiểu nhầm nhất. Ở Tây Ban Nha, Reserva được quy định chặt. Vang đỏ Reserva phải ủ ít nhất ba năm, trong đó ít nhất một năm trong thùng gỗ sồi. Ở Rioja còn có các bậc rõ ràng:
| Bậc trên nhãn Rioja | Thời gian ủ tối thiểu (vang đỏ) |
|---|---|
| Crianza | 2 năm |
| Reserva | 3 năm, trong đó ít nhất 1 năm trong gỗ sồi |
| Gran Reserva | 5 năm, trong đó ít nhất 2 năm trong gỗ sồi |
Một chai như Rioja Alta Gran Reserva 890 hay La Rioja Alta Vina Ardanza Reserva vì vậy cho bạn biết khá chắc rượu đã nằm hầm bao lâu trước khi bán. Nếu muốn so cùng nhà, La Rioja Alta Finca San Martin Crianza là bậc Crianza.
Ở Ý, Riserva cũng được quy định nhưng mỗi vùng một luật, và luôn có nghĩa là ủ lâu hơn bản thường. Chianti Classico Riserva phải ủ lâu hơn bản thường hai năm, Barolo Riserva cần năm năm, trong đó ít nhất hai năm trong gỗ. Một ví dụ trên web là Rượu vang Tenuta Tignanello Marchese Antinori Chianti Classico Riserva.
Còn ở Pháp, Bắc Mỹ và Nam Mỹ, chữ Reserva hay Reserve gần như không có ý nghĩa pháp lý. Chai vang Chile ghi Gran Reserva không bị buộc phải ủ năm năm như ở Rioja. Đó là chữ của nhà làm vang, có thể là dòng tốt hơn của họ, nhưng không có luật nào bảo đảm.
Grand Cru, Premier Cru: thứ bậc đổi theo vùng
Bản cũ của bài này viết Grand Cru là hạng cao nhất ở Pháp. Câu đó chỉ đúng ở một số vùng. Ở Burgundy và Alsace, Grand Cru là bậc cao nhất trong hệ thống AOC, Premier Cru đứng ngay dưới. Một ví dụ là Vang Edouard Delaunay Corton Grand Cru Pinot Noir.
Ở Bordeaux thì ngược lại. Trong bảng xếp hạng 1855 cho vang đỏ Médoc và Graves, Premier Cru là bậc cao nhất trong năm bậc Grand Cru Classé. Ở Saint-Émilion, dòng chữ Saint-Émilion Grand Cru chỉ một tên vùng nằm dưới các bậc được xếp hạng, không phải hạng cao nhất. Vì vậy một chai như Calvet Saint Emilion Grand Cru và một chai Grand Cru Burgundy mang chữ giống nhau nhưng vị trí khác nhau hẳn.
AOC, DOC, DOCG, DO: chứng nhận xuất xứ
Các chữ viết tắt này cho biết rượu đến từ vùng nào và tuân theo quy chế sản xuất của vùng đó. AOC là hệ thống của Pháp. DOC của Ý được lập ra gần tương đương AOC, còn DOCG là bậc cao nhất của Ý. Vang DOCG được một hội đồng do nhà nước cấp phép phân tích và nếm trước khi đóng chai, và có tem niêm phong đánh số vắt qua nút. Bậc dưới DOC là IGT, ghi được vùng xuất xứ nhưng luật lỏng hơn. Tây Ban Nha dùng DO cho các vùng được chứng nhận xuất xứ. Muốn đọc kỹ hệ thống Ý, xem bài hệ thống DOC, DOCG của vang Ý.
Vieilles Vignes: cây nho già, nhưng không có định nghĩa
Vieilles Vignes (tiếng Anh là Old Vines) nghĩa là nho từ cây già. Không có luật hay định nghĩa chung cho chữ “già”. Ở các vùng lâu đời, người ta thường hiểu là cây ba mươi tới bốn mươi năm, còn ở vùng mới, cây hai mươi năm đã được gọi là già. Cây nho sau khoảng hai mươi năm cho ít trái hơn, rượu thường đậm đặc hơn. Trên web có Domaine Machard de Gramont Bourgogne Pinot Noir Vieilles Vignes để bạn thấy chữ này nằm ở đâu trên nhãn.
Tem và nhãn phụ khi mua ở Việt Nam
Với thị trường Việt Nam, ngoài nhãn gốc hãy kiểm tra thêm tem nhập khẩu và nhãn phụ tiếng Việt để bảo đảm hàng chính ngạch. Chai không có nhãn phụ chưa chắc là giả, nhưng bạn sẽ khó đòi quyền lợi nếu có chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Năm trên nhãn càng xa thì rượu càng ngon?
Không hẳn. Năm trên nhãn là năm hái nho. Không phải chai nào để lâu cũng ngon thêm, còn tuỳ loại vang và cách bảo quản. Xem thêm bài rượu vang có hạn sử dụng không.
Gran Reserva của Chile có giống Gran Reserva Rioja không?
Không giống. Ở Rioja đó là bậc có luật ủ tối thiểu năm năm. Ở Nam Mỹ chữ này không được luật quy định, nên chỉ cho biết nhà làm vang xếp chai đó cao hơn trong dòng của họ.
Chai DOCG có luôn ngon hơn chai IGT?
Không luôn luôn. DOCG bảo đảm xuất xứ, quy trình và có hội đồng nếm duyệt trước khi đóng chai. Còn ngon hay không vẫn tuỳ nhà làm vang, niên vụ và khẩu vị người uống, nên một chai IGT của nhà làm tốt có thể hợp bạn hơn một chai DOCG bình thường.
Bên mình hay gặp khách cầm hai chai cùng ghi Reserva, một chai Rioja một chai Nam Mỹ, rồi hỏi sao giá chênh nhau. Câu trả lời thường nằm ngay trên nhãn: một chữ có luật đứng sau, một chữ thì không. Đọc nhãn kỹ một chút, bạn sẽ biết mình đang trả tiền cho thời gian ủ thật hay cho một dòng chữ. Muốn đọc tiếp về vang Pháp, xem rượu vang Pháp và cách đọc nhãn.
Rượu bia có hại cho sức khoẻ. Đã uống rượu bia thì không lái xe.
