Nhiều người thấy chai vang ghi “Côtes du Rhône” hoặc “Châteauneuf-du-Pape” trên kệ và không rõ hai cái tên này liên quan gì đến nhau, giá lại chênh lệch khá xa. Thực ra cả hai đều thuộc Rhône Valley – một trong những vùng vang lâu đời và đa dạng nhất nước Pháp, nhưng lại chia làm hai nửa Bắc – Nam khác nhau gần như hoàn toàn về cách làm rượu.
Rhône Valley nằm ở đâu?
Vùng này trải dài theo sông Rhône ở miền nam nước Pháp, từ khu vực gần Lyon xuống đến sát Avignon, khoảng 200km. Đây là vùng vang lâu đời bậc nhất Pháp, có truyền thống trồng nho từ thời La Mã. Một đặc điểm khí hậu quan trọng là gió Mistral – luồng gió mạnh, lạnh, thổi từ phía bắc xuống dọc thung lũng. Gió này giúp vườn nho khô ráo nhanh sau mưa, giảm hẳn nấm bệnh, nhưng cũng buộc người trồng nho phải cắt tỉa và làm giàn thấp để cây không bị gãy.
Bắc Rhône: lãnh địa riêng của Syrah
Ở nửa phía Bắc, luật AOC gần như chỉ cho phép một giống nho đỏ duy nhất: Syrah. Đây chính là quê hương gốc của giống nho này trước khi nó theo chân người Pháp sang Úc và được đổi tên thành Shiraz. Vườn nho ở đây nằm trên các sườn đồi đá granite dốc đứng, phải làm thành từng bậc thang (terrace) và canh tác gần như hoàn toàn thủ công vì máy móc không lên được. Những vùng nổi tiếng nhất gồm Côte-Rôtie, Hermitage, Crozes-Hermitage và Cornas – cho ra vang đỏ đậm màu, tannin chắc, thường có mùi tiêu đen, khói và ô liu đen đặc trưng.
Nam Rhône: quê hương của Grenache và luật 13 giống nho
Xuống đến nửa phía Nam, mọi thứ đổi khác hoàn toàn. Thay vì một giống nho duy nhất, vang đỏ ở đây gần như luôn là rượu phối trộn (blend), với Grenache làm chủ lực vì chịu nắng nóng tốt, cho độ cồn cao và vị trái cây chín mọng. Appellation nổi tiếng nhất, Châteauneuf-du-Pape, có luật cho phép dùng tới 13 giống nho khác nhau trong cùng một chai, phổ biến nhất là Grenache phối cùng Syrah và Mourvèdre. Một chi tiết thú vị của vùng này là lớp sỏi tròn “galets roulés” phủ trên mặt đất vườn nho – loại sỏi này hấp thụ nhiệt ban ngày rồi tỏa ngược lại vào ban đêm, giúp nho chín đều hơn dù thời tiết vùng này không nóng liên tục.
Ngoài Châteauneuf-du-Pape, các appellation khác của Nam Rhône như Gigondas hay Vacqueyras cũng theo phong cách Grenache-chủ-đạo này, chỉ khác nhau về quy mô và mức giá.
Vì sao Côtes du Rhône rẻ hơn nhiều so với Châteauneuf-du-Pape?
Rhône Valley có một hệ thống phân hạng theo diện tích: rộng nhất và phổ biến nhất là Côtes du Rhône, áp dụng cho gần như toàn vùng, phong cách nhẹ nhàng, dễ uống ngay, giá thường rất dễ tiếp cận. Hẹp hơn một chút là Côtes du Rhône-Villages, chỉ dùng cho các làng có chất lượng đất tốt hơn. Trên cùng là các “cru” riêng lẻ như Châteauneuf-du-Pape, Gigondas, Hermitage hay Côte-Rôtie – diện tích nhỏ, quy định nghiêm ngặt hơn và giá cao hơn hẳn. Vì vậy hai chai cùng ghi “Rhône” trên nhãn có thể chênh nhau rất nhiều về giá trị, tùy vào việc chai đó thuộc hạng nào.
Nên ăn kèm gì với vang Rhône?
Vang đỏ Bắc Rhône (Syrah nguyên chất) hợp với các món thịt đậm vị như bò nướng, cừu quay hoặc món có gia vị tiêu, thảo mộc – tannin chắc của rượu cần một lượng đạm tương xứng để cân bằng lại. Vang đỏ Nam Rhône (blend Grenache) mềm mại và trái cây hơn, nên hợp với các món nướng có sốt cà chua, thịt hầm kiểu Provence hoặc các món có gia vị vùng Địa Trung Hải. Nếu bạn muốn thử trước khi đầu tư vào một chai Châteauneuf-du-Pape, một chai Côtes du Rhône thông thường là điểm khởi đầu hợp lý để làm quen với phong cách blend đặc trưng của vùng này.
